馃懝 22 notatki o web3, Dostojewskim, blockchain i demonie Laplace’a

10 min read

Cz臋sto 偶yjemy w przekonaniu, 偶e technologia i narz臋dzia s膮 same w sobie apolityczne i pozbawione 艂adunku ideologicznego.

Podobnie jak spod warstwy fabularnej film贸w science-fiction czy popkulturowych artefakt贸w przeziera wiele ludzkich pragnie艅, l臋k贸w i zbiorowych wyobra偶e艅, tak i technologia mo偶e by膰 ich wyrazem.

Dzi艣 kontynuuj臋 poprzedni artyku艂u聽24 notatki o NFT, ontologii i nadprodukcji elit, tym razem o ontologicznych i ideologicznych meandrach web3, blockchain i metaverse.

  • Palimpsest, blockchain ledger i to偶samo艣膰 narracyjna
  • Co Dostojewski widzia艂by w blockchainowym trustless i permisionless?
  • Smart contract i o艣wieceniowy demon Laplace鈥檃
  • Technofeudalizm, finansyzacja i dlaczego nie zbudujemy Wikipedii w web3?

Jak zwykle bez ostatecznych konkluzji. Wiele w膮tk贸w zrodzi艂o si臋 w wymianie zda艅 z 艁ukaszem Wr贸blem, Dawidem Ostrowskim, Mart膮 Bogacz i niezliczonych dyskusjach na grupie pl3.club Micha艂a Bra艅skiego – za wszystkie te rozmowy serdecznie dzi臋kuj臋.

Czas potrzebny na przeczytanie: 9 min 47 sekundy.


Salomon 鈥 Wikis艂ownik, wolny s艂ownik wieloj臋zyczny
Kr贸l Salomon. Uosobienie sprawiedliwo艣ci i niezawis艂o艣ci. Gdyby s臋dzi贸w i po艣rednictwo os贸b trzecich zast膮pi膰 algorytmem i technologi膮?

1. Libertaria艅ski sen. U podstaw technologii blockchain le偶y wiele libertaria艅skich sn贸w o 艣wiecie pozbawionym przymusu czy podleg艂o艣ci centralnej instytucji w艂adzy, w kt贸rym jednostka mo偶e kierowa膰 si臋 swoj膮 w艂asn膮 wol膮. Blockchain wydaje si臋 odpowiada膰 na te potrzeby: system zdecentralizowany i nie wymagaj膮cy zgody do do艂膮czenia czy interakcji mi臋dzy uczestnikami (peer-2-peerpermisionless), transparentny z ca艂膮 histori膮 transakcji zapisanej w publicznym rejestrze, kt贸ry nie podlega zmianie (public ledger immutable), bez centralnej instytucji po艣rednicz膮cej w transakcjach – jak JPMorgan, Facebook czy Google – kt贸rej musieliby艣my ufa膰 na s艂owo (trustless), w pe艂ni transparentny a zarazem anonimowy.

2. Pesymizm antropologiczny i umi艂owanie maszyn. Interesuj膮ca jest ta antynomia mi臋dzy libertaria艅sk膮 afirmacj膮 jednostki a podsk贸rn膮 ch臋ci膮 eliminacji czynnika ludzkiego jako potencjalnego point of failure przez zast膮pienie go technologi膮, kt贸ra jako obiektywna instancja w spos贸b automatyczny po艣redniczy膰 i mediowa膰 b臋dzie we wszelkich interakcjach. Pobrzmiewa za艂o偶enie, 偶e jednostka ze swoj膮 woln膮 wol膮 jest najwi臋kszym problemem, a rozwi膮zaniem jest ustrukturyzowanie relacji i praw przy pomocy smart contractu. Cz艂owiek ma woln膮 wol臋 i wymaga zaufania, a kod jest deterministyczny i go nie wymaga.

3. Demon Laplace鈥檃. W 1814 roku francuski matematyk Pierre-Simon Laplace stwierdzi艂, 偶e gdyby istnia艂a abstrakcyjna istota dysponuj膮ca kompletn膮 wiedz膮 o po艂o偶eniu wszystkich cz膮stek elementarnych wszech艣wiata oraz wszelkich si艂ach dzia艂aj膮cych na nie to dzi臋ki analizie tych danych zdolna by by艂a do odtworzenia ca艂ej przesz艂o艣ci i przewidzenia ca艂ej przysz艂o艣ci ruch贸w wszystkich obiekt贸w we Wszech艣wiecie. Nazwany p贸藕niej 鈥淒emonem Laplace鈥檃鈥 to emblemat wizji 艣wiata rz膮dzonego 艣cisle deterministycznymi prawami. Laplace sp臋dzi艂 ca艂e 偶ycie w promieniach o艣wieceniowych idei XVIII wieku, wi臋c mo偶e r贸wnie znamienne jest 偶e ta koncepcja rodzi si臋 u ju偶 u zmierzchu 鈥渆poki rozumu鈥, a pocz膮tku romantycznego zwrotu. Jak powiedzia艂 Hegel: 鈥淪owa Minerwy wylatuje o zmierzchu, a nie o 艣wicie鈥.

4. Smart contracts i o艣wieceniowa wiara w pot臋g臋 rozumu. Smart contracts – zapropogramowane umowy i automatycznie egzekwowane w oparciu o spe艂nione warunki – maj膮 w sobie ideologicznie co艣 z takiego namaszczonego racjonalizmu i o艣wieceniowej wiary w pot臋g臋 predykcji jak wspomniany demon Laplace’a: oracles zamiast s臋dzi贸w i os贸b trzecich, algorytm i regu艂y zamiast negocjacji. Epistemologiczny waterfall z dawk膮 technooptymizmu i sceptycyzmem wzgl臋dem ludzko艣ci („everyone is untrustworthy except the machines”).

Magi | Evangelion | Fandom
W japo艅skim serialu Neon Genesis Evangelion decyzje powierzone by艂y trzem instancjom sztucznej inteligencji, kt贸re negocjowa艂y mi臋dzy sob膮: Kacper, Melchior i Baltazar.

5. Mechaniczny kr贸l Salomon. Wyrocznie (tzw. oracles) to podmioty, kt贸re 艂膮cz膮 艣wiat blockchain z systemami zewn臋trznymi, umo偶liwiaj膮c w ten spos贸b wykonanie kontrakt贸w w oparciu o dane wej艣ciowe i wyj艣ciowe z rzeczywistego 艣wiata. Np. kontrakt na przelew 2 BTC uruchomi膰 ma si臋, je艣li temperatura spadnie poni偶ej -20掳C. W贸wczas wyrocznia to 鈥渘iezawis艂e鈥 藕r贸d艂o, na kt贸re si臋 zgadzamy i kt贸re dostarczy te dane.

6. Kryptografia i losowo艣膰 jak Mefistofeles. W klasycznym dowodzeniu zmierzamy do eliminacji przypadkowo艣ci przez doj艣cie do absolutnego i niepodwa偶alnego dowodu. Jak plato艅skie idee: niezmienne i wieczne, kt贸re jawi膮 si臋 w ca艂ej swojej klarowno艣ci. Kryptografia w ciekawy spos贸b wywraca do g贸ry nogami to podej艣cie zaprz臋gaj膮c do pomocy w艂a艣nie losowo艣膰: zaszyfrowane losowo dane usuwaj膮 wszelkie rozumowanie i przewidywalno艣膰 (jako haker zadaje pytanie 鈥渃o mam wykra艣膰? to wszystko losowy be艂kot!鈥), a np. mechanizm proof-of-stake zak艂ada, 偶e kto艣 losowy zwaliduje transakcj臋, ale nie musi zna膰 jej szczeg贸艂贸w. Z losowo艣ci膮 na us艂ugach determiznimu i pewno艣ci膮 jest troch臋 jak z Mefistofelesem z Fausta: 鈥淛am cz臋艣ci膮 tej si艂y, kt贸ra wiecznie z艂a pragn膮膰 wiecznie czyni dobro鈥.

Drawing Snake Eating Itself - PeepsBurgh
Ouroboros, czyli w膮偶 zjadaj膮cy w艂asny ogon. Figura samokontroluj膮cego si臋 systemu.

6. Outsourcing etyki i moralno艣膰 maszyn. Od Jenny:

鈥濺ozumiem filozoficzn膮 atrakcyjno艣膰 systemu – finansowego lub innego – kt贸ry obiecuje, 偶e nie trzeba b臋dzie ufa膰 nikomu poza pozornie neutralnymi maszynami. Ale w tej obietnicy tkwi podstawowe przekonanie, 偶e ka偶dy jest niegodny zaufania i 偶e system oparty na ludziach ufaj膮cych sobie nawzajem zawsze b臋dzie gorszy ni偶 taki, w kt贸rym nigdy nie musimy ryzykowa膰 wsp贸艂zale偶no艣ci (interdependence). Nie mog臋 udowodni膰 w taki czy inny spos贸b, czy to przekonanie jest poprawne. Wiem, 偶e 艣wiatopogl膮d, kt贸ry postrzega ludzk膮 natur臋 jako z艂膮 i odporn膮 na popraw臋, jest niesamowicie ponury鈥.

7. Dyktat niezmienno艣ci. Karl R. Popper w Spo艂ecze艅stwo otwarte i jego wrogowie wskazywa艂 na spo艂eczno-historyczny kontekst sk膮d wzi臋艂o si臋 u Platona zami艂owanie do niezmiennych idei. Wykazywa艂, 偶e jego ca艂a filozofia by艂a po cz臋艣ci reakcj膮 obronn膮 przed zmianami jakie niesie demokracja ate艅ska i wej艣ciem na scen臋 polityczn膮 wszelkiej ma艣ci demagog贸w czy rz膮dy mot艂ochu (sam Platon pochodzi艂 z arystokratycznego rodu). 艢wiat blockchain jest r贸wnie偶 mocno podszyty fantazmatem niezmienno艣ci (immutable), kt贸ra daje nam stabilno艣膰: od kontrakt贸w okre艣lonych raz-a-dobrze i niepodlegaj膮cych negocjacjom, a偶 po anty-inflacyjne rojenia, 偶e przy algorytmicznie ustalonej poda偶y 21 mln bitcoin贸w 偶adna arbitralna instytucja w postaci rz膮du czy FED nie wp艂ynie na jego warto艣膰 dodrukowywuj膮c wi臋cej sztuk.

8. Inflacja i b艂膮d z艂o偶enia (fallacy of composition). To jeszcze w kwestii inflacji i bitcoina ciekawe 艣wiat艂o rzuca Yanis Varoufakis – przez chwil臋 Minister Finans贸w Grecji, wcze艣niej economist-in-residence w firmie gamingowej Valve – wskazuj膮c, 偶e inflacja to feature, a nie bug: odej艣cie od pokrycia w z艂ocie, mo偶liwo艣膰 dodrukowania pieni臋dzy i wp艂yw na ekonomi臋 przez polityk臋 monetarn膮 cz臋艣ciowo uratowa艂o kapitalizm po kryzysie w 1929. Postulat, by m贸j pieni膮dz, moja sztabka z艂ota, m贸j bitcoin ani 偶adne dobro, kt贸re posiadam nie ulega艂o zmianie warto艣ci jest by膰 mo偶e pochodn膮 b艂臋dnej ekstrapolacji mojej sfery osobistej na makroekonomiczn膮: 鈥渃o dobre dla mnie, b臋dzie dobre dla ca艂ej ludzko艣ci鈥. W przypadku kryzysu faktycznie dobrze je艣li zacisn臋 pasa i ogranicz臋 zb臋dne wydatki, ale na poziomie ca艂ej spo艂eczno艣ci lepiej je艣li zwi臋kszymy wydatki, by wprawi膰 ekonomi臋 w ruch. Inflacja te偶 nie zawsze b臋dzie z艂em.

Blockchainowy ledger jak staro偶ytne palimpsesty.

9. Dyktat niezmienno艣ci i palimpsest. Blockchainowy rejestr, na kt贸rym zapisane s膮 wszystkie historyczne transakcje przypomina staro偶ytny palimpsest. Palimpsest to r臋kopis spisany na u偶ywanym ju偶 wcze艣niej materiale pi艣miennym, z kt贸rego usuni臋to poprzedni tekst lub nadpisano tak, 偶e mo偶liwe stawa艂o si臋 jego odczytanie. Taki zapis w obszarze finans贸w zapobiega oszustwom, ale – jak zauwa偶a Wessel Reijers i Mark Coeckelbergh – niesie wizj臋 relacji spo艂ecznych przekszta艂conych w taki spos贸b, 偶e staj膮 si臋 sztywne, nieodwracalne i niepodlegaj膮ce negocjacjom. Przesz艂o艣ci nie da si臋 wymaza膰.

10. To偶samo艣膰 narracyjna. O narracyjnym charakterze to偶samo艣ci nie trzeba chyba zapoznawa膰 nikogo, kto by艂 u psychologa czy kiedykolwiek pisa艂 CV i streszcza艂 sw贸j 偶yciorys. W anonimowym 艣wiecie web3 to偶samo艣膰 i status okre艣la wi臋c sk艂ad portfela i historia transakcji (鈥渋le mam na koncie ETH, jakie mam w kolekcji NFT鈥), jednak w odr贸偶nieniu od Twittera tych zapis贸w z przesz艂o艣ci nie mog臋 wymaza膰, by np. nie straci膰 pracy. Wizja to偶samo艣ci w web3 niesie podsk贸rne za艂o偶enie o niezmienno艣ci, a przynajmniej ci膮g艂o艣ci w historyczny uj臋ciu: 鈥渕o偶e jeste艣 teraz inny, ale Twoja historia jest niezmienna鈥.

HARDER DADDY !!!! - 9GAG

11. Doros艂o艣膰, maszyny i ojcob贸jstwo. Ta nami臋tna ch臋膰 do przesuni臋cia w艂adzy z scentralizowanych instytucji jak banki czy Facebooki do rozproszonych system贸w obliczeniowych przypomina freudowski mit o obaleniu i rytualnym zab贸jstwie totemicznego kr贸la-ojca. Ludzko艣膰 jakby w edypalnym szale buntuj膮cego si臋 nastolatka krzycza艂a: 鈥渏estem doros艂y i nie potrzebuj臋 nadzoru w艂adzy, doros艂em do odpowiedzialno艣ci, by samemu decydowa膰 o 艣wiadomym wej艣ciu w umow臋 z drugim cz艂owiekiem i nikt nie b臋dzie mi ju偶 po艣redniczy艂!鈥. W freudowskiej czy lacanowskiej wyk艂adni pra-ludzko艣膰 po偶ar艂a uosabiaj膮cego prawo Ojca i w ten spos贸b zinternalizowa艂a prawa i zasady. Podobnie tu historia si臋 powtarza: obalamy w艂adz臋 centralnych instytucji i zast臋pujemy rozproszonym prawem i regu艂ami, kt贸re regulowa膰 b臋dzie przewidywalna technologia bez 鈥渒r贸lewskich kaprys贸w鈥. Jeden totem zast臋pujemy drugim.

12. 鈥淣ie b臋dziesz mia艂 Bog贸w cudzych przede mn膮鈥. W pierwszej cz臋艣ci Dekalogu Kie艣lowskiego samotnie wychowuj膮cy syna wyk艂adowca akademicki zawierza w nieomylno艣膰 komputera i b艂臋dnie wylicza grubo艣膰 lodu na jeziorze, co ko艅czy si臋 tragedi膮. Przypadk贸w technooptymizmu jest pewnie bez liku.

Mysterious Utah monolith evoking "2001: A Space Odyssey" has vanished |  Salon.com
Monolit z 2001: Odysei Kosmicznej. Ludzko艣膰 si臋 zmienia, ale on pozostaje ten sam.

13. 艢mier膰 Boga i Dostojewski w 艣wiecie trustless permisionless web3. Dostojewski mia艂 powiedzie膰, 偶e 鈥淛e艣li Boga nie ma, to wszystko wolno鈥. Sam Dostojewski tego nie powiedzia艂, by艂 to przeinaczony cytat Sartre鈥檃 w Byciu i nico艣ci, ale najbardziej zbli偶ony do s艂贸w Dymitra w Braciach Karamazow: 鈥淭ak, bez Boga i bez 偶ycia przysz艂ego? Wi臋c wypada艂oby, 偶e teraz wszystko wolno, 偶e wszystko mo偶na robi膰?鈥.

Pytanie czy je艣li znikn膮 boskie instytucje Facebook鈥檃, Google鈥檃 i zcentralizowane molochy podatne na b艂臋dy to czy nie nale偶a艂oby odwr贸ci膰 pytania i powiedzie膰 jednak: 鈥淛e艣li Boga nie ma, to NIC NIE jest dozwolone鈥? Skoro wizj膮 jest system nie wymagaj膮cy zaci膮gania kredytu zaufania (鈥渋nteractions and transactions can take place between two parties without the need for a trusted third party鈥), z kt贸rego systemowo wyelimnowali艣my 鈥済rzech鈥 b艂臋du to mo偶e na jakim艣 poziomie ukr贸cili艣my woln膮 wol臋. Jestem tylko ja i bli藕ni, bez s臋dziego.

Kto w takim razie patrzy mi na r臋c臋?

To what extent is the Panopticon a suitable analogy for power?
Wi臋zienie w formie panoptykonu. 鈥淛a Ci臋 widz臋, Ty widzisz mnie鈥.

14. Panoptykon.聽Lu藕na i banalna refleksja do kt贸rej wracam w kontek艣cie zdecentralizowanego 艣wiata to koncepcja panoptykonu Jeremy’ego聽Benthama z 1787, kt贸r膮 p贸藕niej wykorzysta艂 Foucault w聽Nadzorowa膰 i kara膰聽(1975)do opisu spo艂ecze艅stwa ci膮g艂ej samo-inwiligilacji. Panoptykon to wi臋zienie, kt贸rego cele umieszczone s膮 na planie pier艣cieniowatej budowli z wie偶膮 stra偶nicz膮 w 艣rodku. Wi臋藕niowie nigdy nie wiedz膮, czy stra偶nik akurat patrzy na nich. Tak jak arena Koloseum by艂o Netflixem 0.1, tak panoptykon by艂 takim blockchainem 0.1. Z czasem stra偶nik przestaje by膰 potrzebny, bo wi臋藕niowie zaczynaj膮 obserwowa膰 samych siebie i kontrolowa膰.

15. Spo艂ecze艅stwo dyscypliny i kontroli, czyli krety i w臋偶e. Gilles Deleuze w odniesieniu do Foucault wyr贸偶ni艂 w 1990 roku w Postscript on the Societies of Control dwa momenty historyczne spo艂ecze艅stw. Spo艂ecze艅stwo dyscypliny to XVIII i XIX wiek z charakterystycznymi przej艣ciami, kt贸re por贸wnuje do zamkni臋tych „krecich kopc贸w”, pomi臋dzy kt贸rymi przesuwa si臋 jednostka: rodzina, szko艂a, praca i ci膮g艂a peregrynacja. Spo艂ecze艅stwo kontroli to XX wiek, w kt贸rym ci膮g艂o艣膰, liniowo艣膰 i jasn膮 hierarchi臋 zast臋puje k艂膮cze i rozproszona w艂adza r贸偶nych relacji, w kt贸r膮 jeste艣my uwik艂ani (pami臋tajmy, 偶e Deleuze pisze to przed Internetem i PageRank). Kiedy艣 wypisany na plakietce numer zostaje zast膮piony nieuchwytnym kodem manifestuj膮cym si臋 przez status, niaunse i r贸偶ne dyskursy, mi臋dzy kt贸rymi prze艣lizgujemy si臋 jak w膮偶. To troch臋 jak j臋zyk: nie ma ju偶 nadrz臋dnego stra偶nika okre艣laj膮cego jego regu艂y; tkwimy w nim wszyscy i w jego gramatyce, kt贸ra dyktuje co mo偶emy wyrazi膰, a czego nie.

16. Pieni膮dz nas wyzwoli. Wykonanie jednej transakcji w Ethereum w zale偶no艣ci od obci膮偶enia sieci waha si臋 mi臋dzy $50-$150. Bolesne przy wysy艂ce $2, ale 鈥渢aka jest cena decentralizacji鈥 (spokojnie, sieci jak Polygon maj膮 ju偶 to rozwi膮zane i nie spalaj膮 przys艂owiowego hektaru puszczy amazo艅skiej przy ka偶dej transakcji). W obowi膮zuj膮cej narracji powtarzaj膮 si臋 sztandardowe postulaty liberalizmu o prawie do w艂asno艣ci, samostanowienia, a wraz z nim wolno艣膰 do dysponowania zasobami finansowymi (czyli 偶e bank ani rz膮d mi nie zablokuje swobody przesy艂u pieni臋dzy), kt贸re stanowi膮 o podmiotowo艣ci. St膮d w web3 finansyzacja wszystkiego (鈥減艂acisz, ale masz pod kontrol膮鈥), uw艂aszczenie wraz z sekurytyzacj膮 (鈥減rzywr贸膰my w艂asno艣膰, wi臋c czemu nie prawo do w艂asno艣ci JPEGa?鈥) i tokenizacja (鈥渒a偶dy z nas ma cz膮stk臋 Internetu鈥).

17. Grzech pierwotny Internetu i koszmar finansyzacji. Li Jin i Katie Parrot zwr贸ci艂y uwag臋, 偶e w pocz膮tkach Internetu nie by艂 on przystosowany do procesowania p艂atno艣ci ze wzgl臋du na ryzyko. Brak tych mo偶liwo艣ci popchn膮艂 bran偶臋 do reklam, czyli op艂aty za pomoc膮 danych i uwagi u偶ytkownika kosztem prywatno艣ci. Marc Andreessen nazwa艂 to 鈥済rzechem pierwotnym Internetu鈥. Jednak偶e Noah Smith ostatnio zwr贸ci艂 uwag臋 w swoim eseju Web3 had better not be Transaction Cost Hell, 偶e kapitalistyczna utopia, w kt贸rej wszystko ma status w艂asno艣ci, za kt贸r膮 p艂acimy w wyniku czego dane aktywo generuje rent臋, b臋dzie koszmarem. P艂acenie za ka偶de u偶ycie 艂awki przyniesie piek艂o mikrotransakcji dalekim od wolno艣ci, st膮d idea艂 艣wiata bez subwencji przez reklamy mo偶e nas zgubi膰.

18. Dlaczego nie zbudujemy Wikipedii na web3? Autorka bloga dokumentuj膮cego pora偶ki 艣wiata web3 Web3 is going great i uznana edytorka Wikipedii Molly White zwraca艂a niedawno uwag臋 w wywiadzie, 偶e finansyzacja mo偶e w niekt贸rych przypadkach nie艣膰 odwrotny skutek. Eksperyment z p艂aceniem edytorom Everipedii sko艅czy艂 si臋 tym, 偶e ich motywacja nie wybiega艂a poza honorarium. To jak w eksperymentach Edwarda L. Deciego z 1971 dotycz膮cych wewn臋trznych motywacji, w kt贸rych ludziom z zami艂owaniem do 艂amig艂贸wek zacz臋to oferowa膰 pieni膮dze za ka偶de rozwi膮zanie. Z czasem stracili wszelk膮 motywacj臋 i 艂amig艂贸wki im zbrzyd艂y. Gdzie艣 pewnie zn贸w trzeba znale藕膰 balans.

19. Builders vs. Swindlers, czyli o powrocie na Wallstreet. Ian Bogost pisze:

鈥淏ankierzy i finansi艣ci zawsze mieli nieco mroczn膮 reputacj臋 oszust贸w (swindlers), ale in偶ynierowie przerobili ich na leniwych paso偶yt贸w, kt贸rzy nic nie robi膮 i 偶eruj膮 na cudzych wynalazkach. Przedsi臋biorcy internetowi z kolei byli tw贸rcami (builders), tworz膮cymi narz臋dzia do pracy i wypoczynku oraz zupe艂nie nowe sposoby funkcjonowania w Internecie. Ta fasada w ko艅cu si臋 rozpada. Web3, rodz膮ca si臋 trzecia epoka Internetu, oznacza odwr贸t od idealizmu Web2 i powr贸t do zuchwa艂ej chciwo艣ci Wall Street鈥.

Mo偶e wszyscy zostaniemy bankierami? Cho膰 nie by艂bym taki sceptyczny.

20. DAO i globalizacja pod p艂aszczem emancypacji? Web3 jak na libertaria艅sk膮 utopi臋 ma du偶o komunitarystycznych w膮tk贸w, cho膰 s膮dz臋, 偶e koncepcje jak DAO (Decentralised Autonomous Organisation) w mniejszym stopniu s艂u偶y膰 maj膮 emancypacji czy faworyzowaniu wykluczonych, a bardziej stanowi膮 艣rodek globalizacji umo偶liwaj膮cy optymalniejszy przep艂yw kapita艂u i idei i w pe艂ni poddany finansyzacji: $1 czy token = 1 g艂os. Tascha wskazuje z doz膮 realizmu, 偶e 鈥渢ym razem spektrum globalizacji nie odbywa膰 si臋 b臋dzie mi臋dzy bogatymi i biednymi jak w XX wieku, ale mi臋dzy tymi, kt贸rzy odnajd膮 si臋 w 艣wiecie bez granic, a tymi kt贸rzy nie鈥.

21. Technofeudalizm. W czarniejszym scenariuszu Yanisa Varoufakisa mo偶e to by膰 kolejna forma technofeudalizmu czy w lepszym wypadku oligarchii krypto-wieloryb贸w (s艂ynne 0.01% posiadaczy bitcoina kontroluje 27% poda偶y). Kto艣 zauwa偶y艂, 偶e rewolucje nigdy nie wszczynanli ci zupe艂nie wykluczeni: od Lenina, przez Trockiego, Mussoliniego, Hitlera czy Che Guever臋 – wszyscy pochodzili przynajmniej z klas 艣rednich i byli wykszta艂ceni, czyli blisko ale o oczko ni偶ej od klas 贸wcze艣nie panuj膮cych.

S艂awomir Mazurek: Gogol i rosyjski renesans
艢miej膮c si臋 z fryzury Gogola, 艣miejemy si臋 z samych siebie.

22. „Z czego si臋 艣miejecie? Z samych siebie si臋 艣miejecie”. Pytanie czy krytyka 艣wiata krypto, wszystkich scam贸w i finansyzacji 偶ycia, nie jest po prostu zamaskowan膮 krytyk膮 zastanego 艣wiata, a dla entuzjast贸w 艣wiat web3 to residuum marze艅 o wolno艣ci od wszelkiej wyobra偶onej tyranii? Mo偶e szok i zarzuty wynikaj膮 z pojawiaj膮cej si臋 natchnionej narracji o „zmianie 艣wiata” i demokratyzacji („power to the people”), kt贸ra spowodowa艂a naiwn膮 inflacj臋 oczekiwa艅, 偶e nowy n贸偶 do chleba s艂u偶y艂 b臋dzie ju偶 po wszeczasy tylko przyrz膮dzaniu croque madame. Jak napisa艂 Gogol: „Z czego si臋 艣miejecie? Z samych siebie si臋 艣miejecie”.


PS.聽Je艣li spodoba艂 Ci si臋 ten artyku艂, zapisz si臋 do mojego newslettera 鈥 w聽poniedzia艂ek, 艣rod臋, pi膮tek聽przed 8:30 dostaniesz kr贸tkie聽5 nag艂贸wk贸w z wydarzeniami ze 艣wiata聽馃憞

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany.